Als ‘nationaal geheugen’ beheert het Nationaal Archief de archieven van de landelijke overheid, maar ook archieven van maatschappelijke organisaties en individuele personen die van nationaal belang zijn (geweest). Daarnaast beschikt het Nationaal Archief over een grote collectie foto's en historische kaarten.
De geschiedenis van het Nationaal Archief begint in 1802, wanneer voor het eerst een ‘archivarius der Bataafsche Republiek’ wordt benoemd in de persoon van Hendrik van Wijn. Sindsdien heeft het Rijk de zorg voor de archieven tot zijn verantwoordelijkheid gerekend.
Doelstellingen
Het mooie van archieven is dat hun betekenis na verloop van tijd kan veranderen en dat ze –door gebruik en hergebruik – steeds weer opnieuw een onderdeel van de informatiecyclus kunnen zijn. Lang nadat de archieven de burelen van de oorspronkelijke archiefvormer hebben verlaten, kunnen ze nog springlevend zijn.
Door dat bijzondere karakter van archieven – informatiebron en cultuurgoed – heeft een archiefdienst taken, zowel op het gebied van de informatievoorziening als van het culturele erfgoed. Die dubbele oriëntatie is ook te herkennen in de organisatie.
Niet alleen heden en verleden strijden om de aandacht, maar ook publiek en professie. In het cultuurbeleid van de afgelopen 15 jaar is de aandacht voor verbreding van het publiek sterk gegroeid. Die ontwikkeling heeft een grote betekenis gehad voor het bereik en de werkwijze van de Rijksarchiefdienst. We richten ons niet meer alleen tot de goed ingevoerde archiefonderzoeker, maar tot iedere inwoner van ons land.
Kerntaken
In de infocratie van de 21e eeuw kan de opdracht van een archiefdienst niet meer beperkt worden tot bewaarder, behoeder en presentator van oude en nieuwe archieven. Er is meer te doen dan passief beschikbaar stellen en actief presenteren. De nieuwe generatie archiefgebruikers eist een actieve rol voor zichzelf op in de waardering en beoordeling van de informatie. Zo wordt het sociale web betreden en wordt de collectie op een uitdagende en inspirerende manier deel van het publieke domein. Het instrumentarium dat daarvoor ontwikkeld moet worden, is ook van belang voor de verdere groei van de kennistaak van informatie- en archiefprofessionals.
Missie
Er ontstaat een steeds grotere wisselwerking tussen de werelden van de geschiedenis en de actualiteit, die van de archiefvormer en de archiefgebruiker, die van de oude en nieuwe media en die van het publieke en het private domein. Onze opdracht is om die wisselwerking op alle niveaus te faciliteren. Daarom zien wij als onze missie:
Wij dienen ieders recht op informatie en geven inzicht in het verleden van ons land door:
- ons in te zetten voor een sterk archiefbestel, een afgewogen beleid voor archiefwaardering en selectie, en optimale zorg voor alle rijksarchieven
- de nationale archiefcollectie in Den Haag te beheren en
- on site en on line te presenteren.
De organisatie is hierbij actief op drie niveaus: het archiefbestel als geheel, de integrale rijksarchiefcollectie èn onze eigen collectie.
Wat dat betekent is beschreven in het visiedocument voor de periode 2008-2013 Morgen is vandaag al verleden tijd. De organisatie zal in 2013 bestaan uit een fysiek en een digitaal archiefgebouw. Op de weg daarheen moet een zestal stappen gezet worden:
- Collectie: borging, verspreiding en vergroting van de kennis over de unieke collectie
- Openbaarheid: van Informatie op Orde naar Informatie Actief Openbaar
- Digitaal knooppunt: knooppunt voor de digitale overheid.
- Publiekswerkplaats: inrichting van een digitale en fysieke archiefwerkplaats voor een groot publiek
- Kennis- & besteltaken: versterking van de kennisfunctie voor de (inter)nationale archiefwereld
- Ondernemerschap: een nieuwe structuur voor een ‘ondernemende’ dienst.
Inmiddels zijn een paar belangrijke stappen gezet:
- Het kabinet heeft besloten om extra middelen vrij te maken voor het wegwerken van de papieren archiefachterstanden en daartoe een beroep te doen op onder andere de inzet en expertise van de dienst.
- Het Nationaal Archief heeft de opdracht gekregen een nieuw kader voor de waardering en selectie van archieven te ontwikkelen.
- Aan onze organisatie is de opdracht gegeven om een e-Depot in te richten. Deze faciliteit zal in de loop van 2010 in gebruik worden genomen. Dan is volledige digitale overbrenging van archieven mogelijk.
Internationaal Samenwerking
De internationale betekenis van onze collectie is groot en verdient daarom een bredere bekendheid in binnen- en buitenland. Door samenwerking met de landen waarmee vanuit de historie een band bestaat en door actieve participatie in de internationale netwerken van archiefinstellingen brengt het Nationaal Archief zijn collectie en expertise duurzaam onder de aandacht.
Het Nationaal Archief speelt een actieve rol binnen de International Council on Archives (ICA) en wil deze rol de komende jaren intensiveren. Binnen deze ambitie past de kandidatuur van zijn directeur Martin Berendse voor de functie van President van ICA.
De internationale activiteiten van het Nationaal Archief zijn veelomvattend en verschillend van inhoud en doel. Kennisopbouw en -uitwisseling op het gebied van conservering en digitalisering van archiefmateriaal vormen belangrijke activiteiten. Daarnaast speelt het bevorderen van de toegankelijkheid van archiefmateriaal en het stimuleren van het gebruik van archieven een grote rol. Het Nationaal archief neemt deel en heeft deelgenomen in een aantal grote internationale programma's en projecten.
- Gemeenschappelijk Cultureel Erfgoed (GCE)
- Atlantic World and the Dutch (AWAD)
- Atlas of Mutual Heritage (AMH)
- VOC Opvarenden
- Europeana
- Baltic Connections (afgesloten in 2007)
- Towards a New Age of Partnership (TANAP) (afgesloten in 2007)
Overige internationale activiteiten
Naast alle grote programma’s is het Nationaal Archief ook betrokken bij kleinschalige internationale projecten of activiteiten. Regelmatig vinden uitwisselingen plaats, waarbij tal van archivistische onderwerpen de revue passeren.